Choroba Gumboro

Choroba Gumboro (ang. Infectious Bursal Disease – IBD) jest immunosupresyjnym schorzeniem wirusowym występującym u młodego drobiu, w szczególności pomiędzy 3–6 tygodniem życia. Wirus odpowiedzialny za zakażenie należy do rodziny Birnaviridae, rodzaju Avibirnavirus. Atakuje układ odpornościowy kurcząt (w szczególności torbę Fabrycjusza), wyciszając naturalną odpowiedź humoralną. Wirus przenoszony jest wraz z kałem chorych ptaków, co jest główną przyczyną tak wysokiej zaraźliwości w stadzie.

Współcześnie Gumboro w Polsce ma status choroby endemicznej, wobec tego nie jest możliwa jej całkowita eliminacja ze środowiska. Obecność szczepów wysoko zjadliwych, zaraźliwych i śmiertelnych doprowadza do wysokich strat ekonomicznych w produkcji jaj i mięsa. Przy takich wariantach śmiertelność jest wyższa u kur nieśnych w porównaniu do kurcząt brojlerów. Chociaż aktualnie dobrze rozwinięta profilaktyka zmniejszyła liczbę przypadków postaci ostrej, postać subkliniczna nadal występuje w wielu stadach, obniżając przyrosty oraz odporność kurcząt.

Objawy

Objawy Gumboro pojawiają się po około 2–3. dniach inkubacji i różnią się w zależności od wieku drobiu, a także szczepu wirusa. U kurcząt poniżej 3. tygodnia życia obserwuje się zazwyczaj postać subkliniczną, wobec tego objawy pozostają nieznaczne lub całkowicie niewykrywalne przy jednoczesnym upośledzeniu odpowiedzi humoralnej, co znacznie ogranicza skuteczność późniejszych szczepień.

Kurczęta między 3–6. tygodniem życia wykazują bardziej wyraźne objawy zakażenia, do których należą:

• drżenie,
• nastroszone pióra,
• wyczerpanie,
• anoreksja,
• wodnista biegunka,
• poliuria (wielomocz),
• odwodnienie,
• zwiększone spożycie wody,
• możliwa śmierć w ciągu kilku dni od zachorowania.

Dodatkowymi objawami możliwymi do zauważenia jedynie pośmiertnie są przekrwienia i wybroczyny pojawiające się w mięśniach oraz narządach wewnętrznych, a także uszkodzona i powiększona torba Fabrycjusza. U kur, które w przeszłości chorowały, torba Fabrycjusza może być pomniejszona.

Zewnętrzne objawy choroby, jeśli nie dojdzie do padnięcia zwierzęcia, ustępują samoistnie po okresie około 1 tygodnia, jednak odporność może zostać na długi czas upośledzona.

Profilaktyka

Współczesna profilaktyka Gumboro skupia się przede wszystkim na szczepieniach, które są najskuteczniejszym elementem ochrony kurcząt przed zachorowaniem. Szczepienia są bardzo zróżnicowane w zależności od typu produkcji czy możliwości finansowych. Sam program szczepień powinien być jednak jak najlepiej dostosowany do szczepu wirusa występującego na danym terenie, dla jak największej skuteczności.

Istotną rolę odgrywają również przeciwciała matczyne (ang. Maternally Derived Antibodies – MDA), przekazywane kurczętom, które chronią je przed wczesnymi zakażeniami. Aby przekazać ich wystarczającą ilość, kury w okresie odchowu powinny zostać przynajmniej raz zaszczepione w formie szczepionki żywej, a później inaktywowanej.

Szczepienia można wykonać na dwa główne sposoby:

• Tradycyjnie na fermie – w postaci wody do picia – co jednak obarczone jest pewnym ryzykiem. Przeciwciała matczyne mogą obniżyć skuteczność szczepień kurcząt, dlatego tak istotne jest podanie szczepienia dopiero po obniżeniu się MDA, w wieku ok. 2-3. tygodnia życia. Można również zaszczepić stado wcześniej silniejszymi szczepionkami, jednak istnieje wtedy ryzyko uszkodzenia torby Fabrycjusza.
• W wylęgarni – używa się wtedy nowoczesnych szczepionek immunokompleksowych i Takie szczepienia można wykonywać nie tylko bezpośrednio po wylęgu, ale również metodą tzw. in ovo, czyli bezpośrednio do jaja.

Postępowanie

Niestety, aktualnie nie istnieje żadna skuteczna forma leczenia wirusa, a postępowanie po odnotowaniu zakażenia skupia się przede wszystkim na złagodzeniu objawów.

Ze względu na swoją niezwykle wysoką odporność na inaktywację, próby odkażania pomieszczeń i sprzętów często okazują się nieskuteczne, a wirus może pozostać w otoczeniu nawet przez długie miesiące po odbytych zakażeniach. Z tego powodu w trakcie infekcji w stadzie wskazane jest ścisłe zachowanie rygorystycznych zasad programów bioasekuracji.

Znaczenie ekonomiczne

Epidemia Gumboro w Polsce, podobnie jak w pozostałych częściach Europy, osiągnęła swój szczyt w latach 90. XX wieku wraz z pojawieniem się szczepu vvIBDV. Doprowadziła wtedy do istotnych strat ekonomicznych. Tak szerokie występowanie choroby skutecznie doprowadziło do rozwinięcia profilaktyki oraz szczepień, które w konsekwencji zmniejszyły liczbę przypadków zakażeń ostrych.

Łagodniejsze szczepy stale występują w środowisku, obniżając odporność drobiu i narażając go na inne choroby. Jednym z najbardziej problematycznych aspektów jest pozbycie się patogenu, który pojawiając się w stadzie jest trudny do zniwelowania, a zachorowalność zwierząt może wynosić 100%.

Współcześnie największe zagrożenie ekonomiczne stanowią zmniejszone przyrosty masy ciała, koszty leczenia objawowego oraz ewentualnych wtórnych infekcji, wybroczyny dyskwalifikujące mięso ze zdatności do spożycia, a także wysoki odsetek brakowań kurcząt w trakcie odchowu.

Wirus ulega stałym mutacjom, zatem nie powinien być lekceważony. Wymaga stałego monitorowania pod kątem skuteczności szczepień i powstawania nowych wariantów, aby nie doprowadził ponownie do tak dużego kryzysu, jak pod koniec ubiegłego wieku. Polska, jako kraj będący jednym z większych producentów jaj oraz mięsa kurzego, jest pod tym względem szczególnie narażona na poważne konsekwencje finansowe.

Emilia Wiszniewska
SKN Żywienia Zwierząt
Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu