Wąglik

Czym jest wąglik?

Wąglik jest chorobą zakaźną, która dotyka nie tylko zwierzęta gospodarskie, ale także zwierzęta domowe i ludzi. Wywołuje ją bakteria gram- dodatnia Bacillus anthracis, znana również jako laseczka wąglika. Ze względu na szybki przebieg, wysoką śmiertelność oraz możliwość przeniesienia na ludzi, wąglik podlega ścisłej kontroli i nie należy go lekceważyć.
Mimo że bakteryjne podłoże wąglika zostało wykazane w 1876 roku przez Roberta Kocha, choroba była znana ludzkości już od czasów starożytnych. Źródła wskazują na ogniska choroby w starożytnym Egipcie. Jeszcze do niedawna choroba ta stanowiła poważne zagrożenie nie tylko w Rzeczypospolitej, ale również w Europie, zwłaszcza w krajach bloku wschodniego.

Epidemiologia

Przetrwalniki wąglika odznaczają się dużą odpornością na czynniki środowiskowe i działanie związków chemicznych. Do zakażenia dochodzi, gdy bakterie dostaną się do organizmu drogą pokarmową, skórną lub wziewną. Najczęstszymi wektorami są gleba, woda i pasza, w których znajdują się nieaktywne laseczki wąglika. Po przedostaniu się do ciała bakterie namnażają się w układzie limfatycznym, a następnie rozprzestrzeniają przez układ krwionośny. Wśród zwierząt gospodarskich najbardziej wrażliwe na tę chorobę są owce. Wysoką wrażliwość na patogen wykazuje także bydło, natomiast trzoda chlewna, konie czy drób są bardziej odporne. U trzody chlewnej ustąpienie choroby bez leczenia weterynaryjnego występuje u około jednej piątej osobników. Forma skórna choroby występuje u zwierząt rzadziej niż u ludzi, niekiedy dotyka bydła. Wśród zwierząt najpowszechniejszą drogą zakażenia jest układ pokarmowy. Przebieg choroby u bydła, owiec i pozostałych przeżuwaczy jest najczęściej nadostry. Wąglik rozwija się gwałtownie, poważnie uszkadzając organizm, a objawy pojawiają się dopiero na kilka godzin przed śmiercią, a śmierć następuje nagle.

Objawy

Objawy wąglika zależą od drogi zakażenia. Najczęstsze formy choroby to jelitowa, skórna i posocznicowa. U zwierząt gospodarskich, takich jak bydło, owce, kozy czy konie, przebieg choroby jest bardzo gwałtowny. Wszelkie podejrzenia należy zgłaszać lekarzowi weterynarii.

Forma jelitowa:
● wysoka gorączka
● kolki
● krwawa biegunka
● wzdęcia
● osłabienie
● odwodnienie

Forma skórna:
● twarde i bolesne obrzęki w miejscu zakażenia z tendencją do rozprzestrzeniania, przypominające martwice
● gorączka
● osłabienie

Forma posocznicowa:
● krwisty wypływ z nozdrzy, jamy nosowej i/lub odbytu
● słabo krzepnąca, ciemna krew
● obrzęk w okolicy podgardla lub brzucha
● drżenie mięśni
● gorączka
● duszności

Występowanie geograficzne

Obecnie w większości krajów liczba zachorowań na wąglik u zwierząt gospodarskich jest znacznie mniejsza niż w XIX i XX wieku.
Do najbardziej zagrożonych regionów świata należą Ameryka Północna, Środkowa Azja, Bliski Wschód i Afryka. Wynika to z odmiennych metod kontroli zwierząt gospodarskich w porównaniu do Unii Europejskiej. W Europie największe ryzyko wąglika występuje na południu, ale nie stwarzazagrożenia dla hodowców. Pozostałe kraje europejskie można uznać za wolne od problemu, a przypadki zakażenia są zwykle związane z importem surowców odzwierzęcych.

Wąglik w Polsce

W Polsce przypadki zakażenia mają charakter sporadyczny. Ostatnia poważna epidemia u zwierząt gospodarskich miała miejsce na początku XX wieku, przed II wojną światową. Po 1945 roku większe ogniska odnotowano w dawnych województwach rzeszowskim, lubelskim, krakowskim i białostockim.Wprowadzenie obowiązkowych szczepień przeciw wąglikowi pozwoliło doprowadzić do sytuacji podobnej jak w pozostałych krajach europejskich. Obecnie zachorowania są jednostkowe i nie stanowią zagrożenia epidemicznego.
Kontrola, profilaktyka i leczenie

Kontrola wąglika opiera się przede wszystkim na szczepieniach ochronnych, które zwiększają odporność zwierząt. Ważne jest również wczesne wykrywanie ognisk choroby i zgłaszanie ich, co ogranicza rozprzestrzenianie bakterii.
W przypadku zakażenia należy przeprowadzić bezpieczną utylizację zwierząt i paszy oraz dezynfekcję miejsc narażonych na obecność przetrwalników. Jeśli w gospodarstwie stwierdzono przypadek lub podejrzenie wąglika, wprowadza się kwarantannę i kontrolę zwierząt oraz przeniesienie ich na bezpieczne miejsca. Leczenie kliniczne możliwe jest tylko na wczesnym etapie choroby. Stosuje się wówczas antybiotyki, a ich skuteczność zależy od czasu podjęcia leczenia i gatunku zwierzęcia. U przeżuwaczy, szczególnie bydła, przebieg choroby jest tak ostry, że leczenie może okazać się nieskuteczne nawet we wczesnym stadium.

Autor: Weronika Dombka
SKN Żywienia Zwierząt
Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu